جهاندار ملکی، نوازنده تنبور و پژوهشگر موسیقی مقامی از کرمانشاه، از تجربه حضور در فستیوال بینالمللی موسیقی مقامی ازبکستان، فعالیتهای پژوهشی، جایگاه امروز تنبور، استقبال نسل جوان از این ساز و دیگر فعالیتهای هنری خود سخن گفت.
ملکی در گفتگو با خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی موسیقی ایران درباره حضور خود در فستیوال بینالمللی موسیقی مقامی ازبکستان گفت: من از کرمانشاه در حوزه موسیقی مقامی فعالیت میکنم. از نخستین دوره این فستیوال از من دعوت شده بود، اما با شیوع کرونا آن دوره برگزار نشد. در دوره سوم دوباره از من دعوت کردند و در دو بخش این رویداد شرکت کردم.
وی ادامه داد: بخش نخست، بخش رقابتی بود که هنرمندانی از ۱۸ کشور جهان در آن حضور داشتند. بخش دیگر نیز کنفرانس و مقالههای علمی و پژوهشی بود. مقالهای با موضوع “حفظ سنت و نوآوری در مقام شرق” نوشتم و برای برگزارکنندگان ارسال کردم. این مقاله پذیرفته شد و در ۱۱ صفحه کتاب منتشرشده از سوی دانشگاه ازبکستان با موضوع موسیقی مقدس به چاپ رسید.
ملکی افزود: در بخش رقابتی نیز به عنوان جوانترین اجراکننده موسیقی مقام حضور داشتم و عنوان “برترین اجراکننده جوان مقام” را کسب کردم. این عنوان از سوی دولت ازبکستان و با تأیید رئیسجمهور این کشور به من اعطا شد.
این نوازنده تنبور درباره جزئیات این فستیوال اظهار کرد: این رویداد از ۲۲ تا ۲۷ ژوئن برگزار شد و علاوه بر اجراهای موسیقی، بخش کنفرانس نیز داشت. استادان دانشگاه و پروفسورهایی از حدود ۸۰ کشور جهان در آن حضور داشتند و هر شرکتکننده چند دقیقه به ارائه مقاله یا سخنرانی پرداخت. پس از ارائه، از کشورهای تاجیکستان، کرهجنوبی، جمهوری آذربایجان، انگلستان و فرانسه برای حضور در برنامههای فرهنگی و هنری دعوت شدم.
وی با اشاره به حضور ایران در این رویداد گفت: تنها نماینده موسیقی ایران در این فستیوال بودم و هنرمند دیگری از ایران در این دوره حضور نداشت. همچنین برای نخستین بار ساز تنبور در این رویداد معرفی و اجرا شد.
ملکی درباره جایگاه امروز تنبور در ایران بیان کرد: شاید من جایگاهی نداشته باشم که در این باره نظر قطعی بدهم و استادان بزرگ بهتر بتوانند قضاوت کنند، اما به اعتقاد من تنبور امروز جایگاه بسیار خوبی پیدا کرده است. تنبور تنها سازی است که خانه اختصاصی دارد؛ خانه تنبور در دالاهو. همچنین هر سال جشنوارههای تخصصی تنبور و موسیقی کردی برگزار میشود.
وی افزود: ثبت جهانی مقامات تنبور، تلاش استادانی مانند زندهیاد علیاکبر مرادی برای ثبت و حفظ این میراث، نتنگاری مقامات، انتشار کتابهای آموزشی و برگزاری کنسرتها و تولید آلبومهای متعدد، همگی باعث شدهاند که تنبور بیش از دیگر سازهای مقامی مورد توجه قرار گیرد.
این پژوهشگر موسیقی درباره استقبال نسل جوان از تنبور نیز گفت: در منطقه کرمانشاه، تنبور جایگاهی قدسی دارد و مردم آن را موسیقی مقدس آیین یارسان میدانند. به همین دلیل حفظ این سنت را وظیفه خود میدانند. این موسیقی هزاران سال به صورت سینهبهسینه منتقل شده و همچنان زنده مانده است.
وی ادامه داد: جشنواره موسیقی جوان و دیگر رویدادهای تخصصی نیز در معرفی این ساز و جذب نسل جدید بسیار مؤثر بودهاند. امروز در بسیاری از خانوادههای منطقه، کودکان از همان سالهای نخست زندگی با تنبور آشنا میشوند و این ساز در تمام مراحل زندگی، حتی در آیینهای خاکسپاری نیز حضور دارد.
ملکی درباره دیگر فعالیتهای هنری خود نیز اظهار کرد: در جشنواره موسیقی جوان طی سالهای مختلف موفق به کسب رتبههای متعدد استانی و کشوری شدهام. همچنین در جشنوارههای بینالمللی ازبکستان، آلمان، ایتالیا و گرجستان نیز حضور داشته و رتبههایی کسب کردهام.
این نوازنده در پایان گفت: علاوه بر نوازندگی تنبور، در حوزه آواز کردی نیز فعالیت میکنم و بخشی از تمرکزم بر پژوهش، تحلیل و احیای موسیقیهای کمتر شناختهشده و فراموششده ایرانی است.