پرونده| ایجاد بانک آثار هنرمندان توسط انجمن موسیقی ایران/سامان احتشامی پاسخ میدهد
یکشنبه, ۱ آذر ۱۴۰۵

اگر حقوق هنرمندان در قوانین به رسمیت شناخته شده، چرا حمایت از این حقوق هنوز به یک رویه مؤثر و قابل اتکا تبدیل نشده است؟ سامان احتشامی معتقد است صرفاً توصیه به انتشار آثار در این پلتفرمها، بدون فراهم کردن امکان دریافت درآمد، پاسخگوی نیاز هنرمندان نیست.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی موسیقی ایران، در دو قسمت قبلی این گزارش به صورت مفصل به مبحث حقوق مالی صاحبان آثار موسیقایی در ایران پرداخته شد، در قسمت سوم این گزارش به راه حل های موجود برای حل این مشکل توجه شده است.
در ایران برای حمایت از حقوق پدیدآورندگان آثار هنری، قوانینی وجود دارد که بخشی از آنها بیش از نیم قرن قدمت دارند. با این حال، همچنان بسیاری از آهنگسازان، ترانهسرایان، نوازندگان و دیگر فعالان موسیقی از استفاده بدون اجازه از آثارشان، حذف نام خود از شناسنامه تولیدات و نرسیدن سهم مالیشان گلایه دارند. این فاصله میان قانون و آنچه در فضای حرفهای موسیقی اتفاق میافتد، پرسشی اساسی را پیش میکشد: اگر حقوق هنرمندان در قوانین به رسمیت شناخته شده، چرا حمایت از این حقوق هنوز به یک رویه مؤثر و قابل اتکا تبدیل نشده است؟
صرفاً توصیه به انتشار آثار بدون امکان دریافت درآمد،پاسخگوی نیاز نیست
سامان احتشامی، نوازنده و آهنگساز، با تأکید بر ضرورت حمایت از حقوق مادی و معنوی هنرمندان، ایجاد بستری مستقل برای انتشار و عرضه آثار موسیقایی را یکی از نیازهای جدی جامعه موسیقی دانست.
احتشامی با اشاره به مشکلات هنرمندان در زمینه انتشار آثار و بهرهمندی از حقوق مادی تولیداتشان اظهار کرد: امروز یکی از مهمترین مسائل هنرمندان، نبود سازوکاری مشخص برای عرضه آثار و دریافت درآمد حاصل از آنهاست. یک هنرمند ممکن است یک ماه برای آهنگسازی و مدت دیگری برای ضبط یک اثر وقت بگذارد، اما در نهایت نداند آن را کجا منتشر کند و چگونه از حاصل تلاش خود درآمد کسب کند.
احتشامی با اشاره به محدودیتهای ناشی از تحریمها و دشواری دسترسی هنرمندان ایرانی به پلتفرمهای بینالمللی افزود: امروز پلتفرمهایی مانند اپل موزیک، اسپاتیفای و یوتیوب امکان انتشار و معرفی آثار موسیقایی را در سطح جهانی فراهم کردهاند، اما هنرمندان ایرانی به دلیل نداشتن دسترسی مناسب به شبکه بانکی بینالمللی، در بسیاری از موارد نمیتوانند درآمد حاصل از انتشار آثارشان را دریافت کنند. بنابراین، صرفاً توصیه به انتشار آثار در این پلتفرمها، بدون فراهم کردن امکان دریافت درآمد، پاسخگوی نیاز هنرمندان نیست.
تشکلهای صنفی؛ صدای جمعی هنرمندان
یکی از مشکلاتی که پیگیری حقوق موسیقی را دشوار میکند، پراکندگی مطالبات و نبود سازوکاری مؤثر برای پیگیری جمعی آنهاست. آهنگسازان، ترانهسرایان، نوازندگان، خوانندگان و ناشران ممکن است در موضوعاتی مانند قراردادها، بازنشر آثار یا تقسیم درآمد، منافع و حقوق متفاوتی داشته باشند. با این حال، همه آنها در یک مسئله مشترک هستند: ضرورت روشن بودن قواعد بهرهبرداری از آثار و امکان دفاع از حقوق قانونی خود.
تشکلهای صنفی میتوانند این مطالبات را صورتبندی کنند و به جای آنکه هر هنرمند بهتنهایی با مسئلهای مشابه مواجه شود، زمینه پیگیری جمعی را فراهم آورند. تدوین نمونه قراردادهای استاندارد، ارائه مشاوره حقوقی، برگزاری دورههای آموزشی، تهیه بانک اطلاعاتی آثار و پیگیری موارد تضییع حقوق اعضا از جمله اقداماتی است که میتواند در این مسیر مؤثر باشد.
البته برای تحقق چنین نقشی، تشکلها باید از استقلال حرفهای، تخصص حقوقی و سازوکارهای شفاف برخوردار باشند. حمایت از حقوق هنرمندان زمانی اعتبار پیدا میکند که اعضا بدانند مطالباتشان چگونه پیگیری میشود و منابع مالی و تصمیمهای تشکل نیز قابل بررسی است.
پیشنهاد ایجاد بانک آثار هنرمندان توسط انجمن موسیقی ایران
این نوازنده ادامه داد: هنرمندان امروز نمیدانند اثری را که با صرف وقت و هزینه تولید کردهاند، کجا باید منتشر کنند. تولید سیدی نیز دیگر راهکار مؤثری نیست؛ چراکه بسیاری از رایانهها و دستگاههای امروزی امکان استفاده از سیدی را ندارند و از سوی دیگر، آثار موسیقایی بهسرعت در فضای مجازی دانلود و بازنشر میشوند، بدون آنکه حقوق مادی صاحب اثر حفظ شود.
احتشامی پیشنهاد ایجاد «بانک آثار موسیقی» زیر نظر انجمن موسیقی ایران را مطرح کرد و گفت: چرا انجمن موسیقی ایران فضایی اختصاصی برای انتشار آثار هنرمندان ایجاد نکند؟ میتوان بانکی با عنوان بانک انجمن موسیقی ایران راهاندازی کرد تا هنرمندان آثار خود را در آن ثبت و منتشر کنند و مردم نیز بتوانند بهصورت مستقیم به این آثار دسترسی داشته باشند. انجمن هم درصدی از درآمد حاصل را برای تأمین هزینههای خود بردارد و بخش اصلی درآمد به هنرمند اختصاص پیدا کند.
او با اشاره به ضرورت حمایت اقتصادی از جامعه موسیقی اظهار کرد: تعداد هنرمندانی که زندگی و معیشتشان از راه موسیقی تأمین میشود، آنقدر زیاد نیست که نتوان برای آنها سازوکاری حمایتی طراحی کرد. حدود ۵۰۰ تا سه هزار هنرمند بهطور جدی از این راه امرار معاش میکنند، اما بسیاری از آنها ناچارند برای تأمین هزینههای زندگی به تدریس روی بیاورند. در حالی که اگر زیرساخت مناسبی برای عرضه آثارشان وجود داشته باشد، میتوان بخشی از این مشکلات را برطرف کرد.

بیشتر بخوانید:
صاحب اثر، غایب بزرگ موسیقی ایران
کپیرایت؛ مطالبهای برای آینده موسیقی ایران
مسئله کپیرایت در موسیقی ایران تنها به اختلاف میان یک آهنگساز و ناشر یا شکایت یک ترانهسرا از بازنشر بدون اجازه محدود نمیشود. این موضوع با اقتصاد تولید موسیقی، امنیت شغلی هنرمندان، کیفیت قراردادها، فعالیت رسانهها و حتی امکان حضور آثار ایرانی در بازارهای جهانی ارتباط دارد. وقتی حقوق صاحبان اثر بهدرستی تعریف و اجرا نشود، تولیدکننده موسیقی نمیتواند با اطمینان درباره آینده اقتصادی اثر خود تصمیم بگیرد. وقتی قراردادها مبهم باشند، اعتماد میان عوامل تولید کاهش پیدا میکند و وقتی استفاده از آثار بدون مجوز یا پرداخت حق مربوط به آن عادی شود، ارزش کار خلاقانه نیز در معرض آسیب قرار میگیرد.
از سوی دیگر، صرف اصلاح قوانین یا تصویب مقررات تازه نیز بهتنهایی کافی نیست. آنچه ضرورت دارد، مجموعهای از اقدامات هماهنگ است: شفافیت قراردادی، ثبت دقیق آثار، آموزش حقوقی، تقویت تشکلهای صنفی، ایجاد سازوکارهای مدیریت جمعی حقوق، دسترسی به مشاوره تخصصی و فراهم کردن امکان پیگیری مؤثر تخلفات.
باید سازوکاری وجود داشته باشد
این آهنگساز همچنین با تأکید بر ضرورت ایجاد امکان انتخاب و شنیدن آثار برای مخاطبان تصریح کرد: امروز فضایی نداریم که مردم بتوانند در آن به مجموعهای از آثار موسیقایی دسترسی داشته باشند و از میان آنها انتخاب کنند. همانطور که افراد هنگام مراجعه به فروشگاه لباس با محصولات مختلف مواجه میشوند و بر اساس سلیقه خود انتخاب میکنند، در حوزه موسیقی نیز باید چنین امکانی فراهم باشد. ممکن است مخاطب همه آثار را نپسندد، اما باید فرصت شنیدن و انتخاب داشته باشد؛ حتی اثری که از نظر برخی چندان جذاب نیست، ممکن است مخاطب خودش را پیدا کند.
احتشامی در ادامه به مشکلات مربوط به حقوق مالکیت آثار در فضای مجازی اشاره کرد و گفت: حتی یک هنرمند برای استفاده از موسیقی خودش در صفحه شخصیاش در شبکههای اجتماعی با محدودیتهایی مواجه میشود و گاهی باید برای اثبات مالکیت اثر، مکاتبه و پیگیری کند. در حالی که باید سازوکاری وجود داشته باشد تا هنرمند بتواند آثار متعلق به خودش را با اطمینان منتشر کند و از حقوق آنها دفاع کند.
او در پایان با تأکید بر اینکه انجمن موسیقی ایران باید حمایت عملی از هنرمندان را در اولویت قرار دهد، خاطرنشان کرد: ما از انجمن انتظار داریم به فکر ایجاد زیرساختهای واقعی برای فعالیت هنرمندان باشد. هزینهها باید صرف فراهم کردن امکانات انتشار، حمایت از تولید اثر و تأمین نیازهای اجرایی شود. امروز هنرمندان به امکان کار کردن، انتشار آثار و برخورداری از حقوق مادی و معنوی تولیدات خود احتیاج دارند.
موسیقی تنها محصولی برای مصرف روزانه نیست
در نهایت، کپیرایت نباید مطالبهای محدود به زمان بروز اختلاف یا شکایت یک هنرمند باشد. این حق باید از نخستین مرحله تولید یک قطعه تا انتشار، بازنشر، اجرا و بهرهبرداریهای بعدی همراه اثر باقی بماند. موسیقی تنها محصولی برای مصرف روزانه نیست؛ حاصل خلاقیت، دانش، تجربه و سالها فعالیت حرفهای انسانهایی است که هرکدام بخشی از هویت آن را میسازند. حمایت از حقوق آنها، نه امتیازی اضافی برای هنرمندان، بلکه یکی از پیششرطهای شکلگیری یک صنعت موسیقی سالم و پایدار است.