نوازندگان جوان نسبت به آثار آهنگسازان ایرانی توجه بیشتری پیدا کردهاند
دوشنبه, ۲۳ شهریور ۱۴۰۵
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی موسیقی ایران، رسیتال پیانو آرش عباسی، پیانیست و آهنگساز، ۱۰ مهرماه در تالار رودکی برگزار میشود. این برنامه با اجرای مجموعهای از آثار آهنگسازان ایرانی و غیر ایرانی شکل گرفته است و در کنار آثار آهنگسازان پیشکسوت، قطعهای از ساختههای خود نوازنده نیز اجرا خواهد شد؛ اثری که او در سال ۱۳۹۴ و بهمناسبت صد سالگی آهنگساز پیشکسوت ایرانی امانوئل ملیک آصلانیان نوشته شده است
عباسی در گفتوگو با پایگاه اطلاعرسانی موسیقی ایران درباره انتخاب قطعات این برنامه، اهمیت اجرای آثار آهنگسازان ایرانی، تغییر نگاه نسل جوان به موسیقی آکادمیک ایران و تجربه اجرای آثار آهنگسازان ایرانی در خارج از کشور سخن گفت. او همچنین درباره برخی تجربههای شخصی خود از اجرا و ضبط آثار ایرانی در خارج از کشور و مشکلات فنی پیشروی یک رسیتال پیانو توضیح داد و معتقد است موسیقی ایران در حوزه آهنگسازی معاصر، امروزه جایگاهی قابل توجه در عرصه بینالمللی دارد.
درباره آثاری که برای رسیتال ۱۰ مهرماه در تالار رودکی انتخاب کردهاید، توضیح میدهید؟
در این برنامه آثاری از آهنگسازان پیشکسوت ایرانی و استادان عزیزم را اجرا میکنم. یک مجموعه از فرانسوا کوپرن آهنگساز دوره باروک، اثری از موریس راول آهنگساز قرن بیستم و همچنین یک مجموعه از فیکرت امیرف (آهنگساز آذربایجانی) بنام ۱۲ مینیاتور برای پیانو را اجرا خواهم کرد
اثری هم از ساختههای خودم بنام «یادبود برای امانوئل ملیک آصلانیان» که سال ۱۳۹۴ به مناسبت صدسالگی آهنگساز پیشکسوت و استاد فقید ایرانی نوشته بودم را اجرا میکنم
انتخاب این بخش از آثار، هدف خاصی را دنبال میکند؟ آیا انتخاب قطعات بر اساس دوره یا نگاه مشخصی صورت گرفته است؟
موسیقی و ساختههای آهنگسازان روی کاغذ زندگی نمیکند، باید با اجرای آثار آهنگسازان به موسیقی و دسترنج آنها حیات بخشید. به نظرم اجرای آثار آهنگسازان ایرانی در سالهای اخیر خیلی تغییر کرده و شرایط بهتر شده است. نوازندگان جوان نسبت به آثار آهنگسازان ایرانی توجه بیشتری پیدا کردهاند و حتی برای خود من پیش آمده که نوازندگان جوان مراجعه کردهاند و درباره اجرای آثار آهنگسازان ایرانی پیگیری داشتهاند.
این چیزی است که شاید چند سال پیش به این شکل وجود نداشت. زمانی که خود من در حال تحصیل آهنگسازی بودم، خیلی وقتها میدیدم همکلاسیها و دانشجویان دانشکده با خودشان فکر میکردند وقتی آهنگسازان بزرگ در دنیا هستند، چرا یک نوازنده باید بیاید آثار آهنگسازان ایرانی را اجرا کند. اما امروز این نگاه عوض شده است.
امروز نهتنها نوازندگان ایرانی نسبت به آثار آهنگسازان کشورمان توجه نشان میدهند بلکه این آثار در خارج از ایران نیز مورد توجه قرار میگیرند.
تجربهای هم در این زمینه داشتهاید که نشان دهد نگاه به آهنگسازی ایران در خارج از کشور تغییر کرده است؟
بله. حدود ۳۰، ۴۰ سال پیش، یکی از موزیسینهای جوان برای ادامه تحصیل به یکی از آکادمیهای اروپایی مراجعه کرده بود. طبق معمول، امتحان ورودی برگزار میشده و از او خواسته بودند اثری از یک آهنگساز ایرانی اجرا کند. آن هنرمند گفته بود که ما در کشورمان آهنگساز نداریم و بعد همان ژوری و هیات داوران غیر ایرانی حاضر در آن امتحان چند آهنگساز پیشکسوت ایرانی را نام برده بودند.
امروز دیگر چنین اتفاقی وجود ندارد. بچههایی که برای امتحان یا ادامه تحصیل به خارج از ایران میروند، اتفاقاً آثار آهنگسازان ایرانی را در وهله اول اجرا میکنند و خیلی وقتها همین موضوع برای آکادمیها جذاب است.
بارها برای خود من پیش آمده که وقتی اثری از یک آهنگساز ایرانی را اجرا کردهام، نسل جوان با شنیدن آن با موقعیتی مواجه شده که شاید پیش از آن فکر نمیکرده اثر یک آهنگساز ایرانی بتواند تا این اندازه فوقالعاده باشد.
در این زمینه خاطرهای از دوران دانشجویی خودتان هم دارید؟
بله، استاد عزیزمان دکتر محمدتقی مسعودیه (آهنگساز و اتنوموزیکولوژیست پیشکسوت ایرانی) اثری بنام «ترانه محلی» برای پیانو را در مهر ۱۳۷۵ نوشته است ایشان حدود یکسال بعد از آن تاریخ در پاییز ۱۳۷۶ این اثر را به یکی از همکلاسیهای ما دادند و فروتنانه گفته بودند که دوست دارم این اثرم را پای پیانو بشنوم. این قطعه برای نوازنده پیانو بسیار دشوار است و آن همکلاسی و دوست عزیزم خودشان فرصت کافی نداشتند و از من خواهش کردند و من هم با اشتیاق سراغ اثر رفتم و به دکتر مسعودیه گفتم این اثرتان را من به زودی برایتان اجرا خواهم کرد ولی ایشان خیلی زود ما را ترک کردند و نشد قبل فوتشان این قطعه را بشنوند. بعد از فوتشان بارها این اثر را در کنسرتها و مناسبتهای مختلف در تالار آوینی هنرهای زیبا و تالار رودکی و ارسباران حدود سالهای ۱۳۷۷ و ۱۳۷۸ اجرا کردم. بعدتر هم در فرانسه یک پیانیست غیر ایرانی یک بار این اثر را اجرا کرد.
چند روز پیش یکی از دانشجویان دوره کارشناسی ارشد دانشگاه هنر که پایاننامهاش در ارتباط با آثار دکتر مسعودیه است، به من گفت که اجرای مرا با اجرای نوازنده غیر ایرانی مقایسه میکند و به نظرش اجرای آن نوازنده غیرایرانی اجرای چندان خوبی نبوده است.
این موضوع برای من جالب بود، چون چیزی که چند دقیقه پیش گفتم دقیقاً همین است؛ برای اینکه یک اثر آهنگسازی درست شناخته شود، صرفاً نت و نوشتههای روی کاغذ کافی نیست. تصویری که از نوشته روی کاغذ به دست میآید، لزوماً تصویر درستی از آن اثر نیست. اجرای موسیقی و تفسیر درست اثر است که میتواند به آن حیات ببخشد.
برای برگزاری رسیتال ۱۰ مهرماه با مشکل خاصی مواجه نشدهاید؟
خوشبختانه بنیاد رودکی همکاری خوبی داشته و از این بابت نگرانی خاصی ندارم. تنها موضوعی که از نظر فنی کمی نگرانکننده است، پیانوی تالار رودکی است.
نوازنده پیانو برخلاف نوازندگان بسیاری از سازهای دیگر، ساز خودش را به محل اجرا نمیبرد و نوازندگان سازهای دیگر همیشه با ساز خودشان اجرا میکنند، اما ما در خانه و محل تمرین با پیانویی تمرین میکنیم که به آن عادت داریم و در زمان اجرا باید با یک ساز غریبه مواجه شویم.
بنابراین از لحاظ فنی کمی نگران هستم، اما فکر میکنم بهراحتی قابل حل باشد. پیش از این هم سابقه چنین شرایطی را داشتهام و امیدوارم این بار نیز مشکلی ایجاد نشود.
آیا در کنار این رسیتال، اثر یا برنامه دیگری هم برای اجرا یا انتشار در نظر گرفتهاید؟
آثار زیادی دارم. برای مثال، در سال ۱۳۸۵ اثری را با ارکستر سمفونی نشنال اوکراین در کییف ضبط کردم. اثری هم دارم که در یکی از فستیوالهای لهستان پذیرفته شده بود؛ فستیوالی که به مناسبت تولد یکی از آهنگسازان بزرگ لهستان برگزار شده بود. تاریخ دقیق آن را الان به خاطر ندارم.
در ایران فقط من نیستم که در حوزه موسیقی آکادمیک یا به اصطلاح موسیقی جدی فعالیت میکنم. آهنگسازان زیادی در این حوزه فعالیت دارند. این جریان در واقع ادامه همان تاریخ موسیقی بینالمللی است؛ از دورههای هنری و کلاسیک گرفته تا قرن بیستم و نهایتاً موسیقی معاصر.
موسیقی معاصر گستردگی زیادی در سبکهای مختلف دارد، اما امروز میتوانیم با جرأت و اعتمادبهنفس بگوییم که آهنگسازان ایرانی در این زمینه جزو پیشروها هستند.
سؤال: تجربه اجرای آثار ایرانی در اوکراین و دیگر کشورهای خارجی را چگونه ارزیابی میکنید؟
زمانی که در سال ۱۳۸۵ به اوکراین رفته بودم، پیش از این تاریخ و قبل از شرایط جنگ، آهنگسازان ایرانی زیادی به آنجا رفته بودند. بسیاری از همکاران پیشکسوت و استادان ما آثارشان را در آنجا اجرا و ضبط کرده بودند.
برای من جالب بود که وقتی به آنجا رفتیم، نوازندگان با آثار آهنگسازان ایرانی آشنا بودند. فکر میکنم بسیاری از آهنگسازان ایرانی در جهان بسیار موفق هستند و میتوانیم بگوییم در این ژانر، آهنگسازان ایرانی واقعاً حرفی برای گفتن دارند و جایگاه ویژهای پیدا کردهاند.
بهخصوص در نسل جوان، آهنگسازانی داریم که در سطح بینالمللی موفق هستند و آثارشان در خارج از ایران اجرا میشود. به نظرم امروز دیگر میتوان با اعتمادبهنفس درباره جایگاه آهنگسازی ایران در موسیقی معاصر صحبت کرد.
فکر میکنم مهمترین مسئله این است که آثار موسیقی باید اجرا شوند. اثر روی کاغذ باقی میماند، اما در اجراست که میتوان به آن حیات بخشید. خوشبختانه امروز اقبال به آثار آهنگسازان ایرانی بیشتر شده و امیدوارم این روند ادامه پیدا کند و آثار بیشتری از آهنگسازان ایرانی، چه در داخل و چه در خارج از کشور، شنیده و اجرا شود.