ارکستر سمفونیک تهران امشب (چهارشنبه) ۲۷ آبانماه ۱۴۰۵، اثر «پترس اِنی» را به رهبری نصیر حیدریان و با حضور آنتونیو پاپالاردو، آهنگساز ایتالیایی این اثر، در تالار وحدت روی صحنه میبرد. به این انگیزه، تمرین نهایی این کنسرت در حضور رسانهها انجام شد و نصیر حیدریان درباره این اجرا توضیحاتی داد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی موسیقی ایران به نقل از ایسنا، نصیر حیدریان ابتدا درباره چگونگی انتخاب این اثر برای اجرا توضیح داد: زمانی که از اتریش بازگشتم، در گفتوگویی با آقای ستایشگر، اجرای این قطعه که آنتونیو پاپالاردو آهنگسازی آن را برعهده داشته است، مطرح شد و قرار بر این شد که اثر در آذرماه اجرا شود. پس از بررسی پارتیتور متوجه شدم که با اثری نزدیک به ۱۴۰ دقیقه روبهرو هستیم که حدود یک ساعت آن به اجرای سولیستهای زن، شامل سوپرانو و آلتو، اختصاص دارد.
او با اشاره به محدودیتهای موجود برای اجرای بخشهای آوازی این اثر، اظهار کرد: با توجه به اینکه امکان اجرای تکخوانی خواننده زن وجود نداشت، این موضوع را با آهنگساز در میان گذاشتیم. پس از آنکه پاپالاردو از شرایط موجود مطلع شد، پذیرفت که اثر با تغییراتی اجرا شود. آهنگساز پیشنهاد کرده بود که برای اجرای این اثر از ۱۰۰ خواننده کُر استفاده کنیم، اما با توجه به فرصت محدودی که در اختیار داشتیم، توضیح دادم که تاکنون تنها پنج نوبت تمرین داشتهایم و آمادهسازی چنین گروه بزرگی در این مدت کوتاه امکانپذیر نیست. بهویژه اینکه حدود یک ساعت از این اثر به اجرای گروه کر اختصاص دارد و آمادهسازی آن به تمرینهای مستمر و زمان کافی نیاز دارد.
رهبر ارکستر سمفونیک تهران افزود: برای رسیدن به کیفیت موردنظر، ۱۰ جلسه تمرین با گروه کُر برگزار کردم. از آنجا که اثر به زبان لاتین است، آمادهسازی خوانندگان در مدت حدود ۱۰ روز، کار دشواری بود. به آهنگساز توضیح دادم که اگر قرار بود از ۱۰۰ خواننده استفاده کنیم، دستکم به دو تا سه ماه زمان برای انتخاب و تمرین با آنها نیاز داشتیم تا بتوانیم اجرا را به نتیجه مطلوب برسانیم.
او با اشاره به روند انتخاب اعضای گروه کر اظهار کرد: آزمونی برگزار کردم تا علاقهمندان بتوانند در اجرای این اثر حضور داشته باشند و در نهایت ۲۷ نفر برای اجرای قطعه انتخاب شدند. بسیار خوشحالم که این اتفاق افتاد و از ابتدا هم تمایل داشتم این کنسرت حتماً با همراهی گروه کر برگزار شود.
حیدریان با تأکید بر اهمیت حضور گروه کر در اجرای آثار موسیقی کلاسیک گفت: حدود سه سال پیش نیز در مصاحبهای در اتریش مطرح کردم که مخاطبان ایرانی به دلیل نبود گروههای کر، از اجرای بخش قابلتوجهی از آثار موسیقی کلاسیک محروم هستند. آهنگسازانی مانند برامس، موتسارت و بتهوون، علاوهبر آثار سمفونیک، قطعات بسیار زیبایی برای گروه کر و ارکستر نوشتهاند که مخاطب ایرانی کمتر فرصت شنیدن آنها را داشته است.
او ادامه داد: به نظرم مخاطبان ایرانی تا حدودی به آثار آوازی علاقه بیشتری نشان میدهند و این ویژگی میتواند فرصتی برای جذب آنها به کنسرتهای ارکستر سمفونیک باشد. وقتی گروه کر در کنار ارکستر قرار میگیرد، امکان ارائه آثاری فراهم میشود که از نظر موسیقایی جذابیتهای متفاوتی دارند و میتوانند ارتباط مخاطب با موسیقی کلاسیک و ارکستر سمفونیک را بیشتر کنند. این استقبال آنجایی مشهود است که پس از آغاز بلیتفروشی این کنسرت، تمام بلیتها در ۲۴ ساعت نخست به فروش رسید.
حیدریان در بخش دیگری از این گفتوگو، با اشاره به تعطیلی گروه کر ارکستر سمفونیک تهران در حدود ۲۵ سال گذشته، درباره اهمیت احیای این بخش گفت: نمیدانم گروه کر ارکستر سمفونیک تهران به چه دلایلی تعطیل شد. برخی معتقدند آقای علی رهبری باعث این اتفاق شده است، اما تا جایی که میدانم چنین چیزی صحت ندارد و خود ایشان گفتهاند که چنین حرفی نزدهاند. به هر حال، ایشان سالها خارج از کشور فعالیت کردهاند و بهخوبی میدانند که گروه کر یکی از بخشهای مهم هر ارکستر است و اعضای آن نیز مانند نوازندگان حقوق دریافت میکنند.
او با ابراز خرسندی از اجرای اثر پاپالاردو و حضور گروه کر در این کنسرت، به اهمیت سفارش آثار موسیقایی باکیفیت اشاره کرد و افزود: یکی از دلایلی که از برگزاری این کنسرت خوشحالم، این است که امیدوارم مسئولان نیز از نزدیک شاهد این اتفاق باشند. این اثر یک قطعه سفارشی است و در کشورهای دیگر زمانی که قرار است اثری سفارش داده شود، تلاش میکنند بهترین آهنگساز را برای این کار انتخاب کنند و متناسب با آن، دستمزد قابلتوجهی نیز در نظر میگیرند؛ چراکه وقتی آهنگی را آهنگسازی برجسته و صاحبنام، مانند یکی از بهترین آهنگسازان امروز ایتالیا، خلق میکند، آن اثر میتواند ماندگار شود و در کشورهای مختلف به اجرا درآید.
رهبر ارکستر سمفونیک تهران با اشاره به ویژگیهای ساختاری و محتوایی اثر «پترس اِنی» گفت: این قطعه در دو بخش نوشته شده و برای خوانندگان تکخوان، ارکستر و گروه کر تنظیم شده است. متن بخش آوازی اثر نیز برگرفته از انجیل و روایتگر گفتوگوهای مسیح با پطرس و اتفاقاتی است که در دریا برای او و حواریون رخ میدهد. آهنگساز با زیبایی و ظرافت، این روایت را در قالب موسیقی ارائه کرده است.
حیدریان با تأکید بر اینکه آثار سفارشی نیز باید از کیفیت هنری بالایی برخوردار باشند، اظهار کرد: به همین دلیل دوست دارم مسئولان این اجرا را ببینند و به اهمیت چنین اتفاقی توجه کنند. برای مثال، در تاریخ موسیقی کلاسیک آهنگسازان بزرگی مانند بروکنر، موتسارت، بتهوون و شوبرت آثاری با مضامین مذهبی خلق کردهاند. کافی است قطعه «آوه ماریا» یا آثار مذهبی بروکنر را بشنویم تا متوجه شویم چگونه یک مضمون مذهبی میتواند با کیفیت هنری بالا به اثری ماندگار تبدیل شود؛ آثاری که حتی افراد غیرمذهبی و خداناباور در اروپا نیز از شنیدن آنها لذت میبرند.
او ادامه داد: مسئله مهم این است که اگر قرار باشد در کشور ما نیز آثاری بهصورت سفارشی خلق شوند، باید آهنگسازانی برای این کار انتخاب شوند که بتوانند اثری با کیفیت هنری بالا ارائه کنند؛ بهگونهای که مخاطب، فارغ از موضوع و مضمون اثر، از شنیدن آن لذت ببرد و اثر قابلیت ماندگاری و اجرای دوباره در نقاط مختلف جهان را داشته باشد. امیدوارم اجرای این قطعه زمینهای برای توجه بیشتر به چنین رویکردی و انتخاب درست آهنگسازان در سفارش آثار موسیقایی باشد.
حیدریان در پاسخ به پرسش ایسنا درباره وضعیت فعلی ارکستر سمفونیک تهران و فاصله آن با استانداردهای موردنظرش، اظهار کرد: ارکستر هنوز فاصله زیادی با آن چیزی دارد که در ذهن من است و برای رسیدن به سطح مطلوب، باید تغییرات اساسی در بخشهای مختلف آن اتفاق بیفتد.
او با اشاره به ضرورت تأمین امکانات موردنیاز نوازندگان گفت: یکی از مسائل مهم، فراهم کردن امکانات اولیه برای نوازندگان است تا بتوانند لوازم و تجهیزات موردنیاز سازهای خود را تهیه کنند. برای مثال، یک نوازنده باید دستکم هر دو هفته یکبار سیمهای سازش را تعویض کند؛ چراکه سیمها به مرور فرسوده میشوند و کیفیت صدای خود را از دست میدهند. وقتی نوازنده از نظر مالی امکان تعویض سیمهای سازش را نداشته باشد، ناچار است با همان سیمهای فرسوده به کار خود ادامه دهد که طبیعتاً بر کیفیت صدادهی ساز تأثیر میگذارد.
رهبر ارکستر سمفونیک تهران با تأکید بر اهمیت آرامش روحی و شرایط کاری نوازندگان اظهار کرد: برای اینکه یک ارکستر به سطح استاندارد برسد، به زمان و آرامش نیاز دارد. من از آن دسته رهبرانی نیستم که ادعا کنم میتوانم در یک هفته ارکستر سمفونیک را به سطح جهانی برسانم؛ چراکه چنین حرفی واقعیت ندارد. ایران این ظرفیت را دارد که ارکسترش به سطح بالایی برسد، اما پیش از هر چیز باید امکانات و شرایط اولیه فراهم شود تا نوازندگان بتوانند با آرامش بیشتری در کنار ارکستر فعالیت کنند.
حیدریان با اشاره به تأثیر وضعیت معیشتی نوازندگان بر کیفیت فعالیت ارکستر گفت: تصور کنید نوازندهای از نظر مالی تأمین باشد و بتواند تمام وقت خود را به ارکستر سمفونیک اختصاص دهد. در این شرایط، پس از تمرین که طبیعتاً کاری سخت و خستهکننده است، به خانه میرود و استراحت میکند و چند ساعت بعد نیز فرصت دارد قطعاتی را که قرار است روز بعد تمرین کند، مرور کند. اما شرایط بسیاری از نوازندگان ارکستر سمفونیک تهران اینگونه نیست.
او افزود: من میدانم که بسیاری از نوازندگان حتی امروز که قرار است کنسرت داشته باشیم، در همین اطراف مشغول خوردن ساندویچ هستند تا بعد از آن به آموزشگاه بروند و تا ساعت ۶ بعدازظهر تدریس کنند و سپس با همان خستگی برای اجرای شب به ارکستر بازگردند. طبیعی است که چنین شرایطی بر کیفیت کار تأثیر میگذارد.
این رهبر ارکستر با مقایسه شرایط کاری نوازندگان در ایران و دیگر کشورها اظهار کرد: در خارج از ایران، نوازنده معمولاً تا ساعت یک تمرین میکند، ناهارش را میخورد و بعدازظهر را به استراحت اختصاص میدهد. او دیگر مجبور نیست برای تأمین زندگی خود به تدریس در آموزشگاه بپردازد و میتواند در فرصت باقیمانده، قطعات اجرای شب را یک یا دو ساعت مرور کند و با آمادگی و انرژی بیشتری روی صحنه برود. دوست دارم مخاطبان بدانند که نوازندگان ارکستر سمفونیک تهران با چه شرایطی کار میکنند و با وجود تمام این محدودیتها، تلاش میکنیم کیفیتی را که شایسته مخاطبان است، در اجراها ارائه دهیم.
حیدریان در ادامه با اشاره به برنامههای پیشروی ارکستر سمفونیک تهران برای ماههای آینده گفت: برای دیماه یک رهبر مهمان در نظر گرفتهایم و در بهمنماه نیز ارکستر با حضور یک رهبر مهمان دیگر روی صحنه خواهد رفت. اجرای آذرماه را خودم رهبری میکنم و در دیماه آقای گارسچی که پیشتر نیز با ارکستر همکاری داشتهاند، بهعنوان رهبر مهمان حضور خواهند داشت. برای اجرای بهمنماه نیز یک رهبر ایرانی جوان دعوت شده است که برای نخستین بار با ارکستر همکاری خواهد کرد. ایشان تحصیلات خود را در ارمنستان گذراندهاند و امیدواریم حضورشان تجربه خوبی برای ارکستر باشد.