حشمت سنجری نه تنها معمار موسیقی ارکسترال مدرن ایران بود که ارکستر سمفونیک تهران را معنا بخشید، بلکه با حمایت از آثار آهنگسازان ایرانی، میراثی غنی از خود برای این ارکستر به جای گذاشت.

به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی موسیقی ایران ، سی و یک سال از درگذشت حشمت سنجری رهبر ارکستر سمفونیک تهران می‌گذرد؛ او که ۲۴ سال چوب رهبری ارکستر را در دست داشت نه تنها یک رهبر ارکستر، بلکه ستونی بود که بنای موسیقی ارکسترال مدرن ایران را پایه ریزی کرد.

در دورانی که موسیقی ایرانی هنوز در تلاش برای یافتن جایگاهی شایسته برای خود در قالب‌های جهانی بود، سنجری، با تحصیلات آکادمیک و تجربه‌های بین‌المللی، سکان‌دار ارکستر سمفونیک تهران شد و به معنای واقعی کلمه، این ارکستر را به سوی حرفه‌ای‌سازی و استانداردسازی هدایت کرد.

ریشه‌ها و بازگشت به وطن؛ بنیان‌گذاری در سایه هنر

حشمت سنجری مسیر هنری‌اش از همان ابتدا با موسیقی رقم خورد. پدر او، حسین سنجری، از نوازندگان نام‌آشنای تار در زمان خود و شاگرد استادانی چون درویش‌خان و علینقی وزیری بود. این محیط خانوادگی، بستری غنی برای رشد استعداد او فراهم کرد. سنجری تحصیلات رسمی خود را در هنرستان عالی موسیقی دنبال کرد و سرانجام در سال ۱۳۲۸ با اجرای کنسرتو ویولن بتهوون همراه با ارکستر سمفونیک تهران، دورهٔ لیسانس خود را به پایان رساند. این پایان‌نامه، نه یک تکلیف آکادمیک، بلکه اولین قدم برای پذیرش او به عنوان یک رهبر آینده‌دار بود.

بازگشت سنجری از تحصیلات تکمیلی خارجی و پذیرش رهبری ارکستر سمفونیک تهران در سال ۱۳۳۹، نقطهٔ عطفی در تاریخ موسیقی کلاسیک ایران محسوب می‌شود. او رهبری ارکستر را از هایمو توبیر تحویل گرفت و بلافاصله پروژه‌ای بلندمدت را برای تثبیت و ارتقاء سطح نوازندگی و اجرای آثار آغاز کرد.

دوران طلایی رهبری؛ دستاوردها و تثبیت ارکستر

دوران نخست رهبری سنجری، که تا سال ۱۳۵۱ ادامه یافت، به عنوان دوران طلایی ارکستر سمفونیک تهران شناخته می‌شود.

سنجری با سخت‌گیری‌های فنی و تاکید بر تمرینات منظم، توانست سطح نوازندگی ارکستر را به استانداردهای قابل قبول بین‌المللی نزدیک کند. او فرهنگ تمرینات سخت‌گیرانه ارکسترال را در ایران نهادینه کرد.

او نقش محوری در معرفی و اجرای منظم آثار بزرگ موسیقی غرب (از باخ تا آهنگسازان معاصر آن زمان) در تهران ایفا کرد. این اجراها، پنجره‌ای به روی فرهنگ موسیقایی جهانی برای مخاطبان ایرانی بود. بخش مهمی از رپرتوار ارکستر در این سال‌ها شامل آثار کلاسیک و رمانتیک اروپایی بود که زیر نظر سنجری برای اولین بار در ایران به اجرا درآمدند.

حمایت از آهنگسازان ایرانی

شاید مهم‌ترین میراث سنجری در این دوره، حمایت او از آهنگسازان ایرانی بود. او از آثار آهنگسازان بنام آن دوره حمایت کرد و صحنه ارکسترال را محلی برای ظهور موسیقی ملی در قالب سمفونیک ساخت. سنجری باور داشت که ارکسترال مدرن باید بیانگر هویت ایرانی نیز باشد و از این رو، آثار جدید ایرانی را با جدیت در برنامه قرار می‌داد.

سنجری در طول ۲۴ سال رهبری ارکستر سفونیک تهران آن را به یک ارکستر فعال تبدیل کرد. برگزاری کنسرت‌های منظم باعث شد تا مخاطبان حرفه‌ای و عام به طور پیوسته با موسیقی ارکسترال در ارتباط باشند.

سنجری در سال ۱۳۵۱ از رهبری ارکستر کناره‌گیری کرد و این مسئولیت را به فرهاد مشکات سپرد.

دوره دوم و میراثی متفاوت (پس از انقلاب)

پس از انقلاب، سنجری دوباره به ایران بازگشت و رهبری ارکستر سمفونیک تهران را برای یک دهه دیگر به عهده گرفت. این دوره، گرچه از نظر کمی به اندازه دوره اول پربار نبود، اما از نظر حفظ پیوستگی ساختار ارکسترال در شرایط جدید کشور، اهمیتی حیاتی داشت. او در این دوره تلاش کرد تا هسته فنی ارکستر حفظ شود و از فروپاشی کامل آن جلوگیری کند.

حشمت سنجری نماد پیوند میان سنت و مدرنیته در موسیقی ایران است. او نه تنها موسیقی ارکسترال را به ایران آورد، بلکه با هدایت دقیق خود، آن را در ریشه‌های فرهنگی ایرانی نهادینه کرد. میراث او نه صرفاً در نوارهای ضبط شده، بلکه در نسل نوازندگانی است که با استانداردهای او تربیت شدند و امروز نیز ستون‌های ارکسترهای کشور را تشکیل می‌دهند. سنجری، ارکستر سمفونیک تهران را از یک گروه صرفا نمایشی به یک ارکستر هنری تعریف‌شده ارتقا داد. او را می توان معمار موسیقی ارکسترال مدرن ایران دانست.

یک موزیسین در دو نقش

حشمت سنجری نه تنها به عنوان یک رهبر ارکستر صاحب‌نام، بلکه به عنوان یک آهنگساز که در تلفیق موسیقی سنتی ایرانی و اصول موسیقی کلاسیک غربی پیشگام بود، شناخته می‌شود.

یکی از مهمترین و شناخته شده ترین آثار او «سوئیت تابلوهای ایرانی» است که «رقص دایره» یکی از معروف‌ترین قطعات این اثر است.

پایان کار رهبری ارکستر

در سال ۱۳۶۸ بیماری سختی او را خانه‌نشین کرد و سنجری در این دوره تنها به تدریس خصوصی می‌پرداخت. درگذشت او در ۱۴ دی ۱۳۷۳، پایان کار رهبری بود که بخش عظیمی از هویت ارکسترال مدرن ایران را شکل داده بود.

یادداشت: سحر طاعتی