محمدرضا فیاض، پژوهشگر و آهنگساز، که نخستین کارگاه تخصصی موسیقی انجمن موسیقی ایران با عنوان «توسعه متوازن تواناییهای یک موسیقیدان جوان» را برگزار میکند، میگوید: «تجربه عملی من در برگزاری کلاسها این است که یک ساختار کلی را در نظر بگیرم و سپس ببینم در فرایند اجرا چه چالشهایی پیش میآید.»
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی موسیقی ایران، پرورش و تربیت موسیقیدان، فرایندی نیست که صرفاً با انتقال اطلاعات نظری، آموزش تکنیکهای اجرایی یا افزایش مهارتهای تخصصی به سرانجام برسد. مسیر شکلگیری یک هنرمند، علاوه بر دانش و تواناییهای فنی، به مجموعهای از قابلیتهای فردی، قدرت تشخیص، شناخت موقعیتها و توانایی برقراری ارتباط میان عناصر و گرایشهای گاه متضاد وابسته است. موسیقیدان جوان در آغاز مسیر حرفهای خود با انتخابها و موقعیتهای متعددی روبهروست؛ از نسبت میان سنت و نوآوری گرفته تا چگونگی ایجاد تعادل میان تواناییهای فردی، فعالیت هنری و حضور در عرصه عمومی. در چنین شرایطی، توجه به مفهوم توازن و تلاش برای پرورش متعادل ابعاد مختلف تواناییهای یک هنرمند میتواند بخشی از فرایند رشد و بلوغ هنری او را شکل دهد.
این موضوع دستمایه نخستین کارگاه از سلسله کارگاههای تخصصی موسیقی انجمن موسیقی ایران با همکاری موزه هنرهای معاصر قرار گرفته است؛ کارگاهی با عنوان «توسعۀ متوازنِ تواناییهای یک موسیقیدانِ جوان» که با حضور محمدرضا فیاض، پژوهشگر، آهنگساز، نوازنده سنتور و مدرس موسیقی برگزار میشود.
فیاض در طراحی این کارگاه به تجربه سالهای گذشته خود در تدریس درس «آفرینش در موسیقی ایرانی» در دانشگاه هنر بازگشته و قصد دارد رویکردی را که پیشتر در فرایند آموزش و آفرینش موسیقایی با دانشجویان تجربه کرده است، این بار به گستره وسیعتری از زندگی هنری یک موسیقیدان جوان تعمیم دهد.
این پژوهشگر در گفتوگوی اختصاصی با پایگاه اطلاع رسانی موسیقی ایران درباره شکلگیری ایده این کارگاه، با اشاره به شرایط امروز و دسترسی گسترده به اطلاعات، گفت: از طرف انجمن موسیقی ایران پیشنهاد برگزاری چنین کارگاهی را برای برگزیدگان جشنواره موسیقی جوان مطرح شد و من نیز این پیشنهاد را پذیرفتم. در روزگاری که با فراوانی دادهها و انواع اطلاعات روبهرو هستیم و این اطلاعات به شکلهای مختلف در دسترس قرار دارند، این پرسش برایم مطرح شد که چه چیزی میتوان ارائه کرد که صرفاً به انتقال اطلاعات محدود نباشد و بتواند برای مخاطب فایده و باروری به همراه داشته باشد.
بیشتر بخوانید:
او با یادآوری تجربه تدریس خود در دانشگاه هنر ادامه داد: سالها پیش در دانشگاه هنر واحدی با عنوان «آفرینش در موسیقی ایرانی» تدریس میکردم. در آن درس، موضوع آفرینندگی، اعم از آهنگسازی یا طراحی موسیقی، در یک فرایند عملی مورد توجه قرار داشت. در آن دوره به دانشجویان میگفتم که چگونه باید بتوانند عناصر متضاد را به شکلی متوازن در یک ساختار حل کنند.
این آهنگساز افزود: در جریان تدریس، هم به مثالهای تاریخی رجوع میکردم و هم از دانشجویان میخواستم این شیوه را در فعالیت عملی خود پیاده کنند. در تجربه آن سالها میدیدم که این رویکرد برای برخی از دانشجویان هم جذابیت دارد و هم در عمل برایشان کارآمد است. به همین دلیل به ذهنم رسید که همان ایده را در این کارگاه، البته نه با آن سطح از جزئیات فنی و تکنیکی، بلکه به شکلی اجمالی معرفی کنم و سپس آن دیدگاه و رهیافت را به کلیت زندگی هنری یک موسیقیدان جوان تعمیم دهم.
فیاض با تأکید بر اینکه هدفش صرفاً طرح یک موضوع تخصصی در حوزه آهنگسازی نیست، اظهار کرد: مسئله این است که یک موسیقیدان جوان چگونه میتواند با توجه به ضرورت متوازنسازی عناصر متضاد، احتمال موفقیت خود را هم در حوزه فردی و هم در حوزه عمومی افزایش دهد. در واقع، میخواهم آن رویکردی را که پیشتر در یک فرایند عملی و در ارتباط با ساختار موسیقی مطرح میکردم، این بار در مقیاس گستردهتری و در ارتباط با زندگی هنری یک موسیقیدان مورد توجه قرار دهم.
او در توضیح مفهوم توازن و اهمیت آن فراتر از حوزه موسیقی گفت: به اعتقاد من، توازن بهطور کلی در حال تبدیل شدن به حلقه مفقوده زندگی ایرانی است و شاید تا اندازهای نیز به چنین وضعیتی رسیده باشیم. فکر میکنم هر کدام از ما اگر نگاهی به مجموعه مسائلی بیندازیم که امروز با آنها مواجه هستیم، از یک فرد عادی که در خیابان مشغول کسبوکار خود است تا کسانی که در سطح کلان مدیریت میکنند، متوجه میشویم که به نوعی با همین پرسش درگیر هستیم؛ اینکه چگونه میتوانیم میان گرایشهای مختلف توازن برقرار کنیم.
این پژوهشگر با اشاره به اینکه گرایشهای متفاوت لزوماً فاقد اعتبار نیستند، افزود: هر یک از این گرایشها به نوبه خود از حقیقت و حقانیتی برخوردارند، اما ممکن است سمتوسوهای متفاوتی داشته باشند. مسئله این است که چگونه میتوان میان این جهتگیریهای مختلف تعادل برقرار کرد و بر اساس آن، یک زیست سامانمند برای خود تعریف کرد.
او ادامه داد: البته این موضوع در افقی بسیار کلان قابل طرح است و قرار نیست موضوع اصلی کارگاه من ورود به تمام این مسائل در چنین گسترهای باشد.
با این حال، فکر میکنم میتوان به این نکته اشاره کرد که متوازنسازی چگونه میتواند در زندگی ما اهمیت پیدا کند و چطور میتوانیم میان گرایشهای متفاوتی که هر کدام ما را به سویی میکشانند، نوعی سامان و تعادل ایجاد کنیم.
فیاض درباره اینکه شرکتکنندگان در این کارگاه با چه مباحثی روبهرو خواهند شد و چه تجربه متفاوتی از حضور در آن به دست خواهند آورد، نیز توضیح داد که نمیتوان از پیش درباره نوع مواجهه و قضاوت مخاطبان تصمیم گرفت. او در عین حال درباره شیوه طراحی و پیشبرد جلسه گفت: تجربه عملی من در برگزاری کلاسها این است که یک ساختار کلی را در نظر بگیرم و سپس ببینم در فرایند اجرا چه چالشهایی پیش میآید. همه بخشهای یک جلسه را از ابتدا بهصورت صددرصد طراحیشده پیش نمیبرم و بخشی از آن را به اتفاقات و تجربههایی واگذار میکنم که در جریان کلاس و در مواجهه با دانشجویان شکل میگیرد.
او با اشاره به اینکه بخشی از روند کار باید متناسب با شرایط و تعاملات همان جلسه پیش برود، بر اهمیت پیشبینیناپذیری برخی اتفاقات در فرایند آموزشی تأکید کرد. به این ترتیب، ساختار کلی کارگاه از پیش مشخص است، اما قرار نیست تمام جزئیات آن به شکلی کاملاً بسته و بدون امکان تغییر تعیین شده باشد.
نخستین کارگاه از سلسله کارگاههای تخصصی موسیقی انجمن موسیقی ایران با همکاری موزه هنرهای معاصر، با عنوان «توسعۀ متوازنِ تواناییهای یک موسیقیدانِ جوان» روز سهشنبه سوم آذرماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۵ در کتابخانه موزه هنرهای معاصر برگزار میشود.
در این کارگاه، موضوعاتی همچون دوگانههای متضاد بهمثابه یکی از بنیانهای موسیقی، شیوه مواجهه خودآگاهانه یا ناخودآگاهانه با این دوگانهها، تعمیم آنها به مهارتهای فردی از مسیر موازنهسازی و همچنین نسبت این دوگانهها با تاریخ موسیقی ایرانی، بهویژه در موضوع سنت و نوآوری، مورد بررسی قرار میگیرد.
علاقهمندان برای ثبتنام و حضور در این کارگاه میتوانند به سامانه بامک به نشانی bamak.nay.ir مراجعه کنند. ظرفیت این دوره محدود است و پذیرفتهشدگان جشنواره موسیقی جوان، دانشجویان رشته موسیقی و هنرجویان هنرستانهای موسیقی از تخفیف ثبتنام برخوردار خواهند شد.