ارکستر سمفونیک تهران در حالی نود و دومین سال فعالیت خود را پشت سر می‌گذارد که در این مدت ۳۲ رهبر از جمله دو زن چوب رهبری این ارکستر را به دست گرفته‌اند.

به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی موسیقی ایران، در میانه‌ دهه‌ ۱۳۱۰، هنوز تهران هوای موسیقی کلاسیک اروپا را به‌درستی نمی‌شناخت. اما در دل همین شهر سنتی، مردی به نام غلام‌حسین مین‌باشیان تصمیم گرفت تا نوای سازهای غربی را با روح شرقی این سرزمین درآمیزد. او در سال ۱۳۱۲، نخستین هسته‌ ارکستر سمفونیک تهران را پایه‌گذاری کرد؛ گروهی کوچک از نوازندگان جوان که در یک سالن کوچک، تمرین قطعات بتهوون و موتزارت را آغاز کردند. هیچ‌کس گمان نمی‌برد که همین ارکستر، روزی نماد فرهنگی ایران شود.

غلامحسین مین باشیان

ارکستر در آغاز با نام «ارکستر بلدیه»راه اندازی و شناخته شد.نهادی وابسته به شهرداری تهران که اجراهایش بیشتر برای نخبگان فرهنگی و دیپلمات‌های خارجی بود. مین‌باشیان، که خود تحصیل‌کرده‌ اروپا بود، با دقت و وسواس اروپایی، نوازندگانی انتخاب کرد و خودش شد نخستین رهبر ارکستر که تلاش کرد مفاهیم پیچیده‌ی موسیقی سمفونیک را به ایرانیان بشناساند. در همین سالها رودولف اوربانتس نیز چندین اجرا با ارکستر سمفونیک در جایگاه رهبر ارکستر داشت.

با آغاز دهه ۱۳۲۰ و دوران پس از جنگ جهانی، ارکستر تهران به دوران تازه‌ای پا گذاشت.با برکناری مین باشیان، پرویز محمود رهبر تحصیل‌کرده در آمریکا  روی صحنه آمد. او جوان و شیفته‌ موسیقی مدرن بود. تحت هدایت او، ارکستر از حد یک گروه شهری فراتر رفت و رسماً با نام ارکستر سمفونیک تهران شناخته شد.

در سالن‌های کوچک پایتخت، قطعات بزرگ جهانی مانند سمفونی پنجم بتهوون اجرا می‌شد و تماشاگران برای نخستین بار با عظمت موسیقی غربی روبه‌رو می‌شدند.

اما بعد از ۱۰ سال با رفتن پرویز محمود در ۱۳۳۰ به امریــکا، روبن صفاریان، رودولف اوربانتــس، روبیک گریگوریان، مرتضی حنانه و ســرژ خوتســیف در فواصل زمانی مختلف و البته کوتــاه رهبری ارکســتر را برعهــده داشــتند

حشمت سنجری

در دهه ۱۳۳۰، نامی جاودانه بنام حشمت سنجری بر ارکستر حک شد.او رهبری بود که ارکستر را به دوران طلایی‌اش رساند.

دوره‌ای که ارکستر سمفونیک تهران به استاندار‌دهای جهانی نزدیک شد، تالار رودکی (امروز وحدت) بنا شد، و همکاری با چهره‌های بین‌المللی به اوج رسید. نوازندگان با لباس‌های رسمی سیاه‌رنگ روی صحنه می‌رفتند، تالار نورپردازی می‌شد، و مردم از سراسر شهر برای شنیدن “اجرای زنده سمفونی نهم بتهوون” یا “کنسرتوی چایکوفسکی” به قلب تهران می‌آمدند.

حشمت سنجری آهنگساز و نوازنده، یکی از پرسابقه ترین رهبران ارکستر ســمفونیک تهران اســت چرا که او به مدت ۲۱ سال چوب رهبری ارکستر را در دست داشت یعنی در فواصل سالهای ۱۳۳۴ تا ۱۳۳۶ و از ۱۳۳۹ تا ۱۳۵۱ و ۱۳۵۸ تا .۱۳۶۸ در میان سالهایی که سنجری رهبری ارکستر را برعهده نداشت دیگر رهبران، در ارکستر حضور داشــتند کــه از آن جمله میتوان بــه هایمو توبیــر و فرهاد مشکات اشاره کرد. بعد از فرهاد مشــکات، و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بیژن قادری نوازنده هورن و آهنگساز چوب رهبری ارکستر را به دست گرفت و به نوعی اولین رهبر ارکستر سمفونیک تهران بعد از انقلاب شد. بعد از او به مدت ۴ ســال ابراهیم نظری ســنگرودی نوازنده فلوت و آهنگســاز در مقام رهبر ارکســتر حضــور یافت. او که از بنیانگذاران جشــنواره موسیقی فجر است زیر نظر حشمت سنجری به آموختن فن رهبری ارکســتر پرداخت و از سال ۱۳۵۸ تا ۱۳۸۴ به عنوان دســتیار و رهبر میهمان دائم ارکستر سمفونیک تهران فعالیت داشته است. نادر مرتضی پــور دیگر رهبر ثابت ارکســتر ســمفونیک تهران بود که پیش از آمدن فریدون ناصری رهبری ارکســتر را به مدت ۲ سال در فواصــل زمانی ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۳ برعهده داشــت .هــر چند که این نوازنده و رهبر ارکســتر بــار دیگر در ســال ۱۳۹۰ در جایــگاه رهبری ارکستر سمفونیک تهران قرار گرفت.

فریدون ناصری

یکــی از رهبرانــی که نقش پررنگی در ارتقای ســطح کیفی ارکســتر سمفونیک تهران داشته بی شک فریدون ناصری است .او که بعد از حشــمت سنجری رکوردار رهبری ارکستر است به مدت ۱۴ سال از سال ۱۳۶۹ تا ۱۳۸۳ با حضورش به عنوان رهبر ارکسترخدمات بسیاری به موسیقی کلاسیک در ایران کرده است

در ســال ۱۳۷۶ نصیــر حیدریان به عنوان رهبر میهمان به ارکســتر ســمفونیک تهــران وارد شــد. رهبــری کــه در سال ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲  نیز چوب رهبری ارکستر ســمفونیک تهران را در دست داشت. ایرج صهبایی دیگر رهبر ثابت ارکستر بود که تنها یکسال یعنی از سال ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۲ همراه ارکستر بود و سپس علی رهبری از وین به ایران برای رهبری ارکستر دعوت شــد، او نیــز همانند صهبایی تنها یکســال یعنی از سال ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۴ رهبر ارکســتر بــود اما در همان یکسال آثاری با ارکستر ســمفونیک تهران اجرا کرد که تا آن زمان هیچگاه اجرا نشــده بــود که البته بعد از یکســال و در آخرین اجرای ارکستر، علی رهبری روی سن از ارکستر خداحافظی کرد که حواشی بسیاری را نیز به وجود آورد.

علی رهبری

بعــد از علــی رهبــری، چــوب رهبری ارکســتر ســمفونیک بــه نادر مشــایخی و ســپس منوچهــر صهبایی رســید که هر کدام دو سال ارکستر را رهبری کردند و درنهایت در ســال ۱۳۸۹ شهرداد روحانی به عنوان رهبر میهمان به ارکستر وارد شد. در همان سال ماتیاس کروگر، درک گلیسون و نازنین آقاخانی نیز درجایگاه رهبر میهمان ارکســتر را رهبری کردند که حضور نازنین آقاخانی اولین رهبر ارکســتر زن نیز ســر و صدای بســیاری کرد.

نازنین آقاخانی

در واقع سال ۸۹ را میتوان سال رهبران میهمان ارکستر نامید. ارکســتر ســمفونیک تهران در اوایل دهه ۱۳۹۰ به مدت سه سال به خاطر سوء مدیریت تعطیل شد و در نهایت با حضور دوباره علی رهبری در ایران، فعالیتش از ســر گرفته شد تا اینکه بعد از دو سال، شهرداد روحانی اینبار به عنوان رهبر ثابت جایگزین علی رهبری شــد. او که شــهرت و طرفداران بســیاری در ایران دارد تا ســال ۹۹ اجراهای متعددی را با ارکســتر به مخاطبان ارائه کرد و در نهایت با رفتنش از ایران، ولفگانگ ونگنروت رهبر آلمانی به عنوان میهمان ارکستر را رهبری کرد.

شهرداد روحانی

سال ۱۴۰۱نصیر حیدریان رهبر ثابت ارکســتر سمفونیک تهران شــد و به مدت یکسال چوب رهبری ارکستر را به دست گرفت.بعد از یکسال یعنی در مهرماه ۱۴۰۲ دوباره منوچهر صهبایی در جایگاه رهبر قرار گرفت واجراهایی با ارکستر به مدت یکسال برگزار کرد و در همان ایام آرش گوران به عنوان رهبر میهمان نیز اجراهایی با ارکستر داشت.

منوچهر صهبایی

کنســرت ارکســتر ســمفونیک تهــران در ســال جدید برای چندمین بار شاهد حضور نصیرحیدریان به عنوان رهبر ثابت شد و طبق برنامه زمانبندی کنسرتهای مختلفی نیز از ابتدای سال برگزار کرد. اما جدیدترین کنسرت ارکستر سمفونیک با حضور پانیذ فریوسفی به عنوان رهبر میهمان بود که آثاری از زنان آهنگساز را در رپرتوار اجرایی قرار داد.

نصیر حیدریان 

طی ۹۲ سال گذشته ارکستر سمفونیک تهران میزبان ۳۲ رهبر ثابت و میهمان بوده اما آنچه مسلم است اینکه بقای ارکستر ســمفونیک تهران هیچ گاه به رهبران ثابت یا میهمان قطعا بســتگی ندارد. آنچه مهم اســت تصمیمات حرفــه ای برای بقای بهتر آن است.

ارکستر سمفونیک تهران تنها یک گروه موسیقی نیست؛ بخشی از حافظه‌ فرهنگی ایران است. از صدای ویلن‌های جوانان دهه ۱۳۱۰ تا اجرای پرشور در تالار وحدت امروز، این ارکستر نماد تلاش مداوم برای زنده‌نگه‌داشتن روح هنر در دوران های مختلف تاریخی بوده است .