پیمان بزرگ نیا سرپرست گروه سازینه گفت: ارکستر ملی نواحی ایران میتواند نمادی از وحدت و اتحاد اقوام ایران و سمبلی از یکپارچگی کشور باشد و برای حفظ این ظرفیت، نیازمند حمایت جدی بخش دولتی هستیم.
به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی موسیقی ایران، موسیقی نواحی ایران در کنار تنوع گسترده سازها، مقامها و آواهای مناطق مختلف، بخش مهمی از هویت فرهنگی اقوام ایرانی را در خود جای داده است. قرار گرفتن این ظرفیتها در کنار یکدیگر، میتواند تصویری از تنوع فرهنگی ایران در عین وحدت و همبستگی ارائه دهد؛ رویکردی که سالهاست پیمان بزرگنیا، سرپرست گروه «سازینه»، آن را دنبال میکند.
بزرگنیا سرپرست گروه موسیقی سازینه و پژوهشگر موسیقی اقوام در حاشیه اجرای گروه سازینه در برنامه «روایت رحمت» در گفتگو با پایگاه اطلاع رسانی موسیقی ایران درباره ایده شکلگیری ارکستر ملی نواحی ایران، حضور سازها و نوازندگان مناطق مختلف کشور، جایگاه موسیقی نواحی در آیینهای مذهبی و دشواریهای ادامه این مسیر با وجود محدودیتهای مالی و اجرایی صحبت کرد.
*گروه سازینه با چه هدفی متشکل از نوازندگان وخوانندگانی از نواحی مختلف ایران شکل گرفت؟
ما یک گروه بزرگ داریم که در اصل شالوده همان ارکستر ملی نواحی ایران است. از سال ۱۳۸۹ که این فعالیت را در خانه موسیقی آغاز کردیم تا امروز، بیش از ۱۰۰ هنرمند در ترکیب گروه ما حضور داشتهاند. خیلی از این هنرمندان متأسفانه فوت کردهاند؛ آقای خوشرو، خانم بهمنی، مرحوم بخشو، سهراب محمدی آلماجوقی، ماشاالله بامری و بسیاری دیگر از هنرمندانی که آرزوی شکلگیری این ارکستر را داشتند اما متأسفانه آن اتفاقی که باید میافتاد را ندیدند.
درباره فعالیت سازینه به عنوان ارکستر ملی نواحی ایران نیز در سال ۱۴۰۰ در بنیاد رودکی صحبتهایی داشتیم. خیلی از پژوهشگران هم در این مسیر به ما کمک کردند. سازبندی انجام دادیم و برای بعضی از مناطق ساز ساختیم. مثلاً نی بلند محلی را همان زمان ساخته بودیم و کارهای مختلفی در این زمینه انجام دادیم.
ایده ما این بود که اگر قرار است ارکستر ملی نواحی ایران شکل بگیرد، واقعاً نماینده همه نواحی ایران باشد. ارکستر ملی نواحی یعنی ارکستری متشکل از سازهای همه مناطق ایران.
حتی در انتخاب لباس هم سعی کردیم متناسب با هر منطقه عمل کنیم؛ مثلاً وقتی نوازنده کمانچه داریم، لباس لری همان منطقه را هم داشته باشد. از شمال تا جنوب و از غرب تا شرق ایران تلاش کردیم از بهترین نوازندگان مناطق استفاده کنیم؛ کسانی که هم پیشکسوت باشند و هم فعال و توانمند در کار گروهی.
من همچنان دنبال این هستم که ایران یک ارکستر ملی نواحی داشته باشد که موسیقی ایران را نمایندگی کند؛ یعنی موسیقی همه مناطق ایران در کنار هم قرار بگیرد.
*آخرین اجرای گروه در برنامه «روایت رحمت» بوددر این اجرا چه بخشهایی از موسیقی نواحی ایران را ارائه کردید؟
در این اجرا سعی کردیم بخشهای متنوعی از موسیقی مناطق مختلف ایران را به صورت اجمالی ارائه کنیم؛ از شمال تا جنوب ایران.
من خودم سعی کردم بیشتر بخشهای موسیقی شادیانه نواحی را کار کنم؛ بخشهایی که مهیج هستند. مردم در این روزها خیلی به شادیانهها نیاز دارند. که خوشبختانه استقبال خوبی از این اجرا شد.
*موسیقی نواحی چه نقشی در مدح و بزرگداشت پیامبر(ص) دارد؟
منقبتهایی در مناطق مختلف ایران وجود دارد که در مدح حضرت رسول هستند. در خراسان جنوبی بخشیها منقبتهایی دارند و در کردستان هم آیینهای باشکوهی داریم که دفنوازی در آنها جایگاه ویژهای دارد.
موسیقی خانقاهی، صلواتنامهها و موسیقی مناطق لرنشین هم بخشهایی دارند که با این موضوع ارتباط دارند. در مکتبخانهها نیز بخشی از موسیقی و آواز، مربوط به بخشهای مذهبی بوده است.
این بخش از موسیقی برای مردم بسیار مقدس است. آواهای مربوط به رسول(ص) و صلواتنامهها معمولاً توسط افرادی اجرا شده که مورد اقبال و قبول مردم بودهاند. خیلی از این افراد در جامعه جایگاه بسیار ارزشمندی داشتهاند.
حتی در گذشته بخشیهایی داشتیم که هر جایی آواز نمیخواندند. اگر از آنها میخواستید برای یک مناسبت بخوانند، ممکن بود قبول نکنند؛ چون جایگاه این آواها را مقدس میدانستند.
*شما سابقه برگزاری جشنواره موسیقی نواحی را هم دارید. برگزاری چنین رویدادهایی چقدر دشوار است؟
ما بارها جشنواره موسیقی نواحی برگزار کردهایم.برای یک جشنواره حدود ۴۰ هنرمند را دعوت میکنیم. یک تیم باید روی آن کار کند، هزینهها تأمین شود، هتل و امکانات فراهم شود. اما امکانات به آن شکل نیست که من بتوانم دستیار بگیرم یا برای هنرمندان هتل آنچنانی تهیه کنم.
به همین دلیل اجرای این برنامهها گاهی کمتر میشود. بعضی وقتها میبینیم یک خواننده پاپ برای یک اجرا به اندازه هزینه تعداد زیادی از هنرمندان بزرگ موسیقی نواحی دستمزد میگیرد. این موضوع برای من انگیزه ایجاد نمیکند.
من فکر میکنم چنین کاری یک حرکت فرهنگی است و این مملکت به چنین ارکستری نیاز دارد. این ارکستر میتواند نماد وحدت و اتحاد اقوام ایران و سمبل یکپارچگی ایران باشد.
به همین دلیل بخش دولتی باید نگاه ویژهای به این موضوع داشته باشد. شاید من دو یا سه سال دیگر خسته شوم و کنار بروم. فکر نمیکنم بعد از آن کسی باشد که با همین انرژی به این سمت بیاید.
*چقدر نگران از دست رفتن این ظرفیت در سالهای آینده هستید؟
ما باید بدانیم که ۱۰ سال دیگر ممکن است این ظرفیتها و این انرژی را نداشته باشیم. امروز هنوز هنرمندانی هستند که با علاقه دور هم جمع میشوند.
خیلی عجیب است؛ شاید شما الان باور نکنید، اما بسیاری از این هنرمندان حتی درباره دستمزد سؤال نمیکنند. هیچوقت کسی به من نمیگوید «چقدر به من میدهی؟» چون همه عِرق دارند و میخواهند اتفاق خوبی برای ایران بیفتد.
ما ۱۵ سال است که دور هم جمع میشویم و کار میکنیم. این علاقه و انگیزه ارزشمند است، اما وقت زیادی نداریم. ممکن است ۱۰ سال دیگر این امکانات و این انرژی وجود نداشته باشد.
به نظر من وظیفه دولت است که از این جریان حمایت کند.
*در زمینه جمعآوری و ثبت موسیقی مناطق ایران هم فعالیتهایی داشتهاید. این پروژه در چه مرحلهای است؟
چند سال است که مشغول جمعآوری موسیقی مناطق ایران هستیم و هنوز بخشی از کار باقی مانده است. بخشهایی انجام شده و کارهای ضبط و متن تقریباً تمام شده، اما در بخش انتشار با مشکل مواجه هستیم.
با توجه به گرانی کاغذ و هزینههای انتشار، شرایط سخت شده است. در حال بررسی هستیم که شکل ارائه کار چگونه باشد تا بتوانیم آن را منتشر کنیم. اما کارهای ضبط و متن تمام شده است.
*در زمینه ترانهها و لالاییهای مناطق ایران هم کاری در دست انجام دارید؟
بله، درباره ترانههای مناطق ایران کارهایی در حال انجام است. برای لالاییها هم کارهای خودم را دارم و برای گروه هم پیشنهادهایی برای اجرا دادهام.
البته خودم از اجرا خسته میشوم و نمیخواهم این گروه همهجا اجرا داشته باشد.
موسیقی نواحی ایران بخشی از زندگی مردم مناطق مختلف ایران است و مثل یک زنجیره به هم متصل است؛ از شمال تا جنوب.
من حتی سازهای ایرانی را هم از هم جدا نمیکنم. اینها همه ساز ایرانی هستند؛ چه ساز محلی باشند و چه سازهایی که در شکل دیگری در موسیقی ایران استفاده شدهاند.
این جریان اگر بخواهد دوام داشته باشد، چه در بخش سازهای زهی و چه در بخشهای دیگر، نیازمند حمایت است. موسیقی پاپ شاید بتواند به شکل دیگری دوام بیاورد، اما برای حفظ چنین ظرفیتی باید حمایت جدی وجود داشته باشد.
همه این هنرمندان با عشق کار میکنند و هدفشان این است که اتفاق خوبی برای ایران بیفتد. این وظیفه دولت است که این ظرفیت را جدی بگیرد و از آن حمایت کند.
گفتگو: مینا آتشی