بهزاد پاکدل نوازنده تار و کارگردان آیین موسیقیایی «دس براری» از لرستان که در رویداد هنری «روایت رحمت» به صحنه رفت درباره این آیین گفت: بخشهایی از آیینهای سنتی لرستان، از جمله آیینهایی مانند «عروس چشمه آبهای»، که در مورد طلب باران، حرمت آب، برابری، برادری و دس براری و دس خواهری مردم لرستان است در این نمایش مورد توجه بود به این ترتیب که آنان در بدترین موقعیتها هم تلاش میکردند وحدت و دوستی و مهر و محبت در میانشان وجود داشته باشد.
وی درباره ظرفیتهای نمایشی و موسیقایی آیینهای لرستان گفت: بسیاری از این آیینها اساساً با موسیقی اجرا نمیشوند، هرچند بخشهایی از آنها حالت آوازی و مقامی دارد. با این حال، میتوان با استفاده از عناصر هنری، میزانسنهای نمایشی و تصویرسازی هنرمندانه، این آیینها را به شکلی متناسب با زبان امروز بازآفرینی کرد و از آنها برای انتقال مفاهیم فرهنگی به نسلهای آینده بهره گرفت.
این نوازنده افزود: آیینی که جذابیت هنری و پشتوانه فکری نداشته باشد، محکوم به فراموشی و از بین رفتن است. بسیاری از این آیینها بر مفاهیمی همچون وحدت، برابری، دوستی، مهر و محبت استوار هستند؛ مفاهیمی که حتی در دشوارترین شرایط نیز مردم را به حفظ پیوندهای اجتماعی و انسانی دعوت میکردند.
این هنرمند با اشاره به فاصله میان شیوه ارائه آیینهای سنتی و زبان نسل جدید، گفت: درباره آنچه امروز «نسل Z» نامیده میشود، که مبتی بر تفکیک نسلها موافق نیستم. این بچهها بسیار باهوش، آگاه و مهربان هستند، اما زبان و شیوه ارتباط خاص خودشان را دارند و ما باید این زبان را بشناسیم.
پاکدل ادامه داد: برای معرفی آیینهایی که ریشهای چندین و چند ساله دارند، نیازمند تغییر و تحول در شیوه ارائه هستیم. اگر نتوانیم ریشه اصلی، بافت و دلایل شکلگیری یک آیین را برای مخاطب امروز توضیح دهیم، طبیعی است که آن آیین مورد پذیرش قرار نگیرد و صرفاً به یک عنصر تزئینی تبدیل شود؛ در چنین شرایطی، مفهوم و محتوای اصلی آیین از بین میرود و در نهایت خود آیین نیز ممکن است به مرور فراموش شود.
او در ارزیابی برگزاری رویداد «روایت رحمت» در حوزه آیینهای سنتی گفت: من نسبت به شیوهای که طی سالهای گذشته با آیینها برخورد شده، گلایه دارم. از حدود ۳۷ یا ۴۰ سال پیش، در مکانهایی مانند مقابل تئاتر شهر و تالار وحدت این آیینها را اجرا کردهایم و در آن دوره استادان بزرگی همچون مرحوم استاد مرحوم سلیمانی و مرحوم پورعطایی و استادانی دیگر حضور داشتند که دیگر نیستند و از میان ما رفتهاند.
پاکدل با اشاره به فقدان نسل بزرگی از استادان و پیشکسوتان این عرصه افزود: بسیاری از این استادان نیستند و متأسفانه خلأ حضور آنها را احساس میکنیم. دوستان و هنرمندان بسیاری همچنان در این حوزه فعالیت میکنند، اما پل ارتباطی میان نسل گذشته و امروز تا حد زیادی قطع شده است.
او تصریح کرد: امروز گاهی فقط ظاهر و شکل یک مقام یا آیین منتقل میشود، اما نمیتوانیم آن عمق و درون مقام را به نسل بعد انتقال دهیم. باید برای این مسئله فکری جدی کرد.
پاکدل با یادآوری سخنان مرحوم دکتر سیدمصطفی سعدی، از بزرگان نقالی ایران، گفت: ایشان خطاب به مسئولان میگفتند به من هزینه بدهید تا بتوانم چند نفر مانند خودم و استاد ترابی تربیت کنم. امروز نیز به تربیت چنین افرادی نیاز داریم. هنرمندانی مانند میرزا علی و خانم سیمین مهر و دیگرانی همچنان فعالیت میکنند، اما وقتی کنار هم مینشینیم، افسوس میخوریم که چرا تعداد بیشتری از این بزرگان را تربیت و جایگزین نشدند. امروز خلا این بزرگان احساس میشود.
این هنرمند درباره واکنش مردم به اجرای آیینها نیز گفت: مردم این مفاهیم را میفهمند. برای مثال، وقتی در اجرا توضیح داده میشود که در گذشته آب را روی زمین میریختند تا کسی از روی آن عبور نکند، مردم واکنش نشان میدهند و دست میزنند؛ یعنی مفهوم را درک میکنند.
او ادامه داد: این واکنش نشان میدهد که مردم همچنان با این مفاهیم ارتباط برقرار میکنند. ما در انتقال میراث فرهنگی پدران و مادران خود کوتاهی کردهایم و نتوانستهایم آن را به شکل مناسبی به نسل امروز منتقل کنیم..
پاکدل در پایان خاطرنشان کرد: آنچه امروز بیش از هر چیز به آن نیاز داریم، شناخت درست این مفاهیم و پیدا کردن زبان مناسب برای انتقال آنها به نسل جدید است؛ زیرا حفظ آیینها تنها با تکرار ظاهری آنها ممکن نیست، بلکه باید معنا، فلسفه و ریشه فرهنگیشان نیز به مخاطب امروز منتقل شود.