به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی موسیقی ایران، در ارزیابی کارنامه یک آهنگساز، تعداد آثار، اجراها و تجربه‌های حرفه‌ای تنها بخشی از ماجراست. آنچه به یک مسیر هنری معنا می‌دهد، نوع مواجهه آهنگساز با جهان پیرامون، انتخاب‌هایی است که در زبان موسیقایی خود انجام می‌دهد و افقی که برای ادامه کار پیش روی خود ترسیم کرده است. از این منظر، درگذشت آرمان مهربان را نمی‌توان صرفاً در چارچوب فقدان یک هنرمند جوان بررسی کرد؛ این اتفاق، بار دیگر مسئله فرصت‌های ناتمام در موسیقی ایران و سرنوشت آهنگسازانی را به میان می‌آورد که در میانه شکل‌دادن به مسیر حرفه‌ای خود، با پایان زودهنگام زندگی مواجه می‌شوند.
مهربان از جمله آهنگسازانی بود که در سال‌های فعالیت خود، تجربه در گونه‌های مختلف موسیقی را دنبال کرد و در کنار ساخت قطعات متعدد، به آثاری با ابعاد گسترده‌تر و ظرفیت‌های اجرایی متفاوت نیز پرداخت. کارنامه او را باید در مجموعه این تجربه‌ها بررسی کرد؛ تجربه‌هایی که نشان می‌داد آهنگسازی برای او صرفاً به ساخت قطعاتی محدود برای اجراهای مقطعی خلاصه نمی‌شد و ظرفیت حضور در قالب‌های بزرگ‌تر موسیقایی را نیز دنبال می‌کرد.
یکی از شاخص‌ترین نمونه‌های این رویکرد، «پوئم سمفونی سرباز» است؛ اثری که در نخستین سالگرد شهادت قاسم سلیمانی ساخته شد و با همراهی ارکستر سمفونیک صداوسیما به مرحله ضبط رسید. این اثر بعدها با اجرای ارکسترهای مختلف و به رهبری آرش امینی، نصیر حیدریان و همایون رحیمیان نیز روی صحنه رفت. انتخاب قالب پوئم سمفونیک برای پرداختن به موضوعی معاصر، از منظر نسبت موسیقی و روایت تاریخی قابل توجه است. در این قالب، آهنگساز با اتکا به امکانات ارکستر، به دنبال شکل دادن به روایتی موسیقایی است؛ روایتی که قرار است فراتر از کلام و توضیح مستقیم، از طریق رنگ‌آمیزی صوتی، تحول ملودیک و ساختار ارکسترال به مخاطب منتقل شود.
البته ارزش یک اثر را نمی‌توان صرفاً با موضوع آن یا گستردگی ارکستر و تعداد نوازندگان سنجید. آنچه در بررسی چنین آثاری اهمیت دارد، میزان موفقیت آهنگساز در تبدیل ایده اولیه به یک ساختار موسیقایی منسجم و برخورداری اثر از هویت مستقل هنری است. از همین رو، «پوئم سمفونی سرباز» و دیگر آثار مهربان نیازمند شنیدن و بررسی جدی‌اند؛ بررسی‌ای که نه با ستایش‌های پس از درگذشت یک هنرمند جایگزین می‌شود و نه با ذکر نام اجراکنندگان و رهبران ارکستر به پایان می‌رسد.
این نکته به یکی از مسائل مهم در مواجهه با کارنامه آهنگسازان ایرانی بازمی‌گردد: فاصله میان تولید اثر و فرصت نقد، تحلیل و ثبت آن در حافظه موسیقایی کشور. در بسیاری از موارد، یک اثر ساخته و اجرا می‌شود، اما پس از پایان اجرا، مسیر مشخصی برای مستندسازی، انتشار، بازخوانی و معرفی آن به مخاطبان و پژوهشگران وجود ندارد. در چنین شرایطی، حتی آثار قابل تأمل نیز ممکن است به‌تدریج از چرخه توجه خارج شوند و شناخت عمومی از کارنامه آهنگساز، به چند عنوان و خبر پراکنده محدود بماند.
در مورد آرمان مهربان نیز شاید یکی از مهم‌ترین وظایف جامعه موسیقی، فراتر رفتن از یادآوری نام و عناوین آثار او باشد. باید پرسید چه تعداد از آثارش به شکل قابل دسترس ثبت و منتشر شده‌اند؟ چه میزان از تجربه‌های آهنگسازی او در دسترس نسل جوان موسیقی قرار دارد؟ آیا امکان آن وجود دارد که مجموعه آثارش در قالب یک پرونده پژوهشی و موسیقایی بررسی شود و جایگاه او در میان آهنگسازان هم‌نسلش مورد ارزیابی قرار گیرد؟ این پرسش‌ها به معنای نادیده گرفتن ارزش عاطفی فقدان او نیست؛ بلکه تأکیدی بر این واقعیت است که احترام به یک آهنگساز، تنها در کلمات خلاصه نمی‌شود.
درگذشت مهربان همچنین بار دیگر توجه را به شرایط فعالیت آهنگسازان در فضای موسیقی ایران جلب می‌کند. آهنگسازی، به‌ویژه در حوزه آثار ارکسترال و سمفونیک، نیازمند زمان، امکانات، حمایت اجرایی و ارتباط مستمر با ارکسترهاست. خلق یک اثر بزرگ، پایان کار نیست؛ اثر برای آنکه بتواند به حیات مستقل خود ادامه دهد، باید امکان اجراهای دوباره، انتشار، نقد و مواجهه با مخاطبان مختلف را پیدا کند. این چرخه در فضای موسیقی کشور همواره با دشواری‌هایی همراه بوده و بسیاری از آهنگسازان، فاصله‌ای طولانی میان خلق اثر و شنیده شدن دوباره آن تجربه می‌کنند.
در چنین بستری، فعالیت هنرمندی مانند مهربان و تلاش او برای تجربه قالب‌های مختلف آهنگسازی، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. البته نباید از فقدان او تصویری آرمانی ساخت یا صرفاً به دلیل درگذشت زودهنگامش، درباره جایگاه تاریخی آثارش قضاوتی قطعی انجام داد. تاریخ موسیقی با ارزیابی و تحلیل آثار شکل می‌گیرد، نه با تعارف و بزرگ‌نمایی. اما همین نگاه حرفه‌ای ایجاب می‌کند که فرصت شناخت کارنامه او از دست نرود و آثارش در معرض شنیدن و داوری قرار گیرند.
آرمان مهربان در سال‌های پایانی زندگی با بیماری سرطان دست‌وپنجه نرم کرد؛ بیماری‌ای که سرانجام به زندگی او پایان داد. او ۱۸ آبان ۱۴۰۵ در بیمارستان مدائن درگذشت. خبر درگذشت او، جامعه موسیقی را با فقدان آهنگسازی روبه‌رو کرد که هنوز می‌توانست تجربه‌های تازه‌ای را به کارنامه خود اضافه کند و مسیر هنری‌اش را گسترش دهد.
در مواجهه با چنین فقدانی، شاید بهتر باشد به جای آنکه صرفاً از ناتمام ماندن زندگی یک هنرمند سخن بگوییم، به مسئولیت‌هایی فکر کنیم که پس از او بر عهده جامعه موسیقی باقی می‌ماند. حفظ و انتشار آثار، فراهم کردن امکان اجرای مجدد آنها، ثبت مستندات مربوط به روند شکل‌گیری‌شان و ایجاد زمینه برای نقد و بررسی تخصصی، بخشی از این مسئولیت است.
آهنگساز با اثرش وارد گفت‌وگویی طولانی با زمان می‌شود؛ گفت‌وگویی که لزوماً با نخستین اجرا یا حتی زمان حیات او به پایان نمی‌رسد. اما این استمرار خودبه‌خود اتفاق نمی‌افتد. آثار باید شنیده شوند، به گردش درآیند، مورد پرسش قرار گیرند و در نسبت با جریان‌های موسیقایی زمانه خود تحلیل شوند.
شاید مهم‌ترین نکته درباره آرمان مهربان همین باشد: فقدان او را نباید به فرصتی برای تکرار چند عبارت آشنا درباره مرگ و ماندگاری تبدیل کرد. مسئله، شناخت آهنگسازی است که در میانه راه از دنیا رفت؛ هنرمندی که بخشی از مسیرش در آثار به‌جامانده ثبت شده و بخش دیگری از آن، در قالب امکان‌هایی که دیگر مجال تحقق نیافتند، ناتمام مانده است. اکنون نوبت جامعه موسیقی است که اجازه ندهد این ناتمامی، به فراموش شدن آثار او نیز منجر شود.